Αρχαίο Λέπρεο
Αρχαία ισχυρή πόλη σε στρατηγικό σημείο, αφού ήλεγχε τα περάσματα για Ηλεία, Μεσσηνία και Αρκαδία.
Η διεκδίκηση του Λεπρέου από τους Ηλείους, τους οδήγησε στην ανοικτή σύγκρουση με τους Σπαρτιάτες οι οποίοι εισέβαλαν και ερήμωσαν την Ηλεία στα τέλη του 5ου π.Χ αιώνα.
Το Λέπρεο ήταν μέλος της Αχαϊκής Συμπολιτείας, ενώ το 146 π.Χ, οι Ρωμαίοι το προσάρτησαν πάλι στην Ηλεία.
Τον Μεσαίων καταστράφηκε από βαρβαρικές επιδρομές.
Από τα τείχη της πόλης σώζονται ελάχιστα υπολείμματα. Η ακρόπολη των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων διαθέτει τείχη με τετράγωνους πύργους, οι οποίοι σώζονται σε ύψος 4 μέτρων.
Ερείπια περιπτέρου ναού, δωρικού ρυθμού, χρονολογούνται στους κλασικούς χρόνους. Ο ναός αποδίδεται στη θεά Δήμητρα. Σε μικρή απόσταση από το ναό αποκαλύφθηκαν θεμέλια βωμού και τάφοι οι οποίοι τοποθετούνται στην περίοδο από τους αρχαϊκούς έως τους ρωμαϊκούς χρόνους.
Θεισόα
Βρίσκεται σε ορεινή περιοχή, ανατολικά της Ανδρίτσαινας, κοντά στο σημερινό χωριό Θεισόα. Σε αυτή την γεωγραφική περιοχή βρίσκονται αρκετά ερείπια οικιών, διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη ναών, καθώς και επιγραφές. Η ακρόπολη της πόλης περιβάλλεται από ισχυρό τείχος.
Φιγαλεία
Υπήρξε κατά την αρχαιότητα μια από τις ισχυρότερες αρκαδικές πόλεις. Την περιέβαλε ισχυρό τείχος μήκους περίπου 4 χλμ, με πύργους ορθογώνιους και κυκλικούς, το οποίο σώζεται ακόμη και σήμερα σε πολύ καλή κατάσταση και σε αρκετό ύψος.
Αλιφείρα
Τοποθετείται στην κορυφή ενός επιμήκους απότομου λόφου πάνω από το σύγχρονο χωριό Αλιφείρα. Ο λόφος αυτός ονομάζεται και «Κάστρο της Νεροβίτσας». Η κατοίκηση της περιοχής ξεκινά από τον 5ο αιώνα π.Χ.
Το 191 π.Χ., γίνεται μέλος της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Η περιοχή ανασκάφτηκε από τον Ορλάνδο το 1932-1933. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν το τείχος που περιέβαλε την ακρόπολη, ενώ πάνω σε αυτήν εντοπίστηκαν τα θεμέλια του ναού της Αθηνάς του 5ου αιώνα π.Χ.
Ευμεγέθης βωμός αποκαλύφθηκε στη βόρεια πλευρά του ναού. Επίσης, σε χαμηλότερο επίπεδο στη δυτική πλευρά του βράχου βρέθηκε ο ναός του Ασκληπιού, ο οποίος χρονολογείται από το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα π.Χ.
Αρχαία Σκιλλουντία
Απέχει 3,5 χλμ από την Ολυμπία και τοποθετείται νότια αυτής. Οι ανασκαφές που έχουν διενεργηθεί στην περιοχή του Προφήτη Ηλία Μακρισίων ανέδειξαν ότι είχε ιδρυθεί ένας οικισμός ήδη από τους μεσοελλαδικούς χρόνους που με τη σειρά του επεκτάθηκε στα βόρεια της προϊστορικής εγκατάστασης κατά την ιστορική περίοδο.
Ο Σκίλλους κατά τον 7ο-6ο αιώνα π.Χ., υπήρξε φίλος Των Πισατών, γεγονός που αρκούσε για να καταστραφεί η πόλη το 572 π.Χ. από τους Ηλείους.
Γύρω στο 400 π.Χ. κυριάρχησαν οι Σπαρτιάτες οι οποίοι στη συνέχεια παραχώρησαν στον Ξενοφώντα ένα αρκετά μεγάλο τμήμα της. Ο Ξενοφών εγκαταστάθηκε εκεί και ίδρυσε το ναό της Αρτέμιδας.
Πλατιάνα
Ο ερειπιώνας της αρχαίας πόλης [Αίπυ] καταλαμβάνει λόφο του όρους Λαπίθας στα νότια του ωριού Πλατιάνα. Η οχυρωμένη αυτή πόλη περιβάλλεται από μια σειρά τειχών, πιθανώς του 4ου ή 3ου αιώνα π.Χ. και σώζεται στο σύνολό της σε πολύ καλή κατάσταση [σε ορισμένα σημεία γύρω στα 5 μ. ύψος].
Κακόβατος
Σημαντική μυκηναϊκή θέση αποτελεί ο αρχαιολογικό χώρος του Κακοβάτου στο δήμο Ζαχάρως. Εκεί ανασκάφηκαν τρεις θαλαμωτοί τάφοι και ένας οχυρωμένος οικισμός.
Οι κάτοικοι ονόμαζαν και αποκαλούν ακόμη και σήμερα την περιοχή «Μάρμαρα».
Ο οικισμός ήταν οχυρωμένος με ισχυρό τείχος
Αρχαία Σαμία
Στα βόρεια του Λάπιθα υπάρχουν τα ερείπια της Ακρόπολης της Σαμίας. Τα τείχη του Σαμικού με διπλό περίβολο που χρονολογούνται από τον 6ο π.Χ. αιώνα και λέγεται ότι προστάτευαν την ομηρική πόλη Αρήνη. Ο καθηγητής Ν. Γιαλούρης το 1954 αποκάλυψε εδώ Μυκηναϊκό τύμβο με δεκατέσσερις τάφους του 1600-1200 π.Χ.
Πρασιδάκι
Δύο χιλιόμετρα από το Πρασιδάκι της Ζαχάρως αποκαλύφθηκαν τα ερείπια ναού δωρικού ρυθμού, πιθανότατα της Αθηνάς καθώς και τα λείψανα τείχους οικισμού.
Λασιών
Η σπουδαιότερη πόλη της ορεινής Ηλείας που βρίσκεται στα σύνορα με την Αρκαδία και την Αχαΐα. Βρισκόταν στο μέσο του κατάφυτου οροπεδίου της Κάπελης. Σήμερα σώζονται ίχνη των τειχών κοντά στο χωριό Κούμανι, στη θέση Κούτη [Παλιόκαστρο].
Σε ολόκληρη την περιοχή βρίσκονται διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη και θραύσματα επιγραφών.
Στην ορεινή ΒΑ Ηλεία μεταξύ Πανόπουλου και Αγίας Τριάδος στη θέση Παλιομπουκουβίνα επισημάνθηκε από το 1998 εκτεταμένο νεκροταφείο μυκηναϊκών θαλαμωτών τάφων. Με την ανασκαφή αποκαλύφθηκαν 47 θαλαμωτοί τάφοι με πλούσια ευρήματα [περίπου 450 ακέραια αγγεία και 1500 μικροευρήματα]. Οι τάφοι περιλάμβαναν πολλαπλές ταφές διαφόρων χρονικών φάσεων της ύστατης Χαλκοκρατίας [1400-1100 π.Χ.], όπως καταδεικνύεται και από τα συνανήκοντα κτερίσματα.
Κορυφή
Κοντά στην κοινότητα Κορυφή του δήμου Πύργου, στο ίδιο περίπου ύψος με τη Μονή Φραγκοπηδήματος, αποκαλύφθηκαν τμήματα μεγάλου τείχους που κτίστηκε το 400 π.Χ σε θέση στρατηγική ώστε να εποπτεύεται όπως λέγεται η Αρχαία Ηλιδα μετά την ήττα των Ηλείων από τους Σπαρτιάτες.
